1271 nolu Hadis’in
İzahı:
Bu hadîsi Buhâri, Ebû
Dâvûd, Tirmizî ve Nesâî «Hacc» bahsinde tahric etmişlerdir.
Hadîs sarihleri Hz, Ömer'in
«Bilirim, sen zarar ve fayda vermeyen bir taşsın.» sözünden neyi kasdettiğini
tâyîn hususunda hayli söz etmişlerdir.
îbni Cerîri Taberî'ye
göre Ömer (Radiyallahu anh)'ın bunu söylemesine sebep: Müslümanların
putperestlik devrinden yeni kurtulmuş olmalarıdır. Ömer (Radiyallahu anh) şayet
Hacer-i Esved'i öperse câhillerin bu işin eski hâl üzere devâm ettiği zannına
kapılmalarından korkmuş ve istilâmdan maksadının yalnız Allah'ı ta'zîm ve Nebii
(Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in emrine itaat olduğunu, bunun Allah'ın
ta'zîminî emrettiği hacc şeâirinden mâdût bulunduğunu, kendi istilâmımn
cahiliyet devrindeki putperestlik olmadığını anlatmak istemiştir. Çünkü
cahiliyet devrinde Araplar putların, insanı Allah'a yaklaştırdığına inanırdı.
Ömer (Radiyallahu anh)
bu îtikaada muhalif hareket etmek gerektiğine, ibâdetin faydası, zararı olmayan
şeylevi yaratan Allah-u Azîmü'ş-Şân'a yapılacağına tembîhde bulunmuştur.
Muhibb-i Taberîde
şunları söylemiştir: «Hz. Ömer'-in bu sözü, âsârı tetkîk ve mânâlarını araştırmak
istemektir. Hacer-i Esved'in öpüldüğünü, ancak bunun hissen veya aklen zahir
olan bir sebebi bilinmediğini görünce, bu husus ta re'y ve kıyâsı bırakmış,
ramelde olduğu gibi sırf sünnete tabî olmuştur.»
Hattâbî diyor ki:
Ömer'in sözünde fıkıh itibârı ile şu hükümler vardır:
1- Mâkûl sebep ve
illetleri bilinmese bile Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in sünnetine tâbi
olmak vâcibdir.
2- Resûlullah
(Sallallahu Aleyhi ve Selîem)'in hadîsini duyan bir kimse, o hadîsin mânâlarını
anlamasa bile; hadîs hüccettir. Malûmdur ki taşı öpmek, onun hakkında bir ikram
ve ta'zîmdir. Allah, bâzı taşları, diğer bâzılarından faziletli yaratmıştır.
Nitekim bâzı yerleri, diğerlerinden, bâzı gecelerle günleri sairlerinden
faziletli kılmıştır.»
Nevevî'ye göre Haceri
Esved'in bulunduğu rüknü öperek istilâmda bulunmanın hikmeti : Bu rüknün Hz.
îbrâhîm'in temelleri üzerine kurulmuş olması ve bir de Hacer-i Esved'in orada
bulunmasıdır.
«Zarar ve fayda
vermezsin!» sözünden murâd: «Allah'ın izni olmazsa, zarar ve fayda vermezsin.»
demektir.
Hâkim'in Hz. Ebî
Saîd'den rivayet, ettiği bir hadîsde şöyle denilmektedir: «Hz. Ömer ile beraber
haccettik, tavafa girince Hacer-i Esved'i karşısına aldı ve :
«Bilirim ki sen, zarar
ve fayda vermeyen bir taşsın! Eğer Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in
seni öptüğünü görmemiş olsaydım, ben de öpmezdim! dedi, sonra taşı öptü. Bunun
üzerine Hz. Alî (Radiyallahu anh)
—Bunu, neye istinaden
söylüyorsun? diye sordu. Hz. Alî:
— Allah'ın kitabına
istinaden söylüyorum. Teâlâ Hazretleri: (Hani Rabbîn, Âdem oğulları İle
zürriyetlerinden daha babalarının sûlplerindeyken söz almış ve onları kendi
aleyhlerine şahit kılarak:)
— Bu taş, hem zarar verir, hem fayda! dedi.
Ömer (Radiyallahu anh)
— Ben sizin Rabbiniz değil miyim? buyurmuş, onlar
da:
— Evet Rabbimizsin! (demişlerdi.) buyurmuştur.
Bu, şöyle olmuştur: Allah Teâlâ, Âdem'i yaratınca yed-i kudreti ile onun
sırtına dokunmuş ve insanlara kendisinin
Rabb, onların da kul olduklarını
anlatmış; onlardan ahd-ü peymân alarak, bunu bir kâğıda tesbit buyurmuştur.. Bu
taşın iki gözü ve bir dili vardı. Teâlâ Hazretleri ona:
— Ağzını aç: buyurdu; o
da açtı. Bu kâğıdı, onun ağzına tıkarak: sana gelene kıyamet gününde geldiği
için şahit ol! buyurdu.
Ben şehâdet ederim ki,
Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'i şöyle buyururken işittim:
— Kıyamet gününde Hacer-i Esved selis bir dil!
olduğu hâlde getirilecek ve tevhidie kendisine istilâmda bulunana şehâdet
edecek.
Binâenaleyh yâ Emîre'l-Mü'mînin,
o hem zarar verecek, hem fayda!» dedi. Bunun üzerine Ömer (Radiyallahu anh) :
— İçinde senin bulunmadığın bir kavimden,
Allah'a sığınırım yâ Ebâ El-Hasân! dedi.
Yalnız bu hadîsin
senedinde Ebû Hârûn Umâratü'bnü Cüveyn isminde zayıf bir râvi vardır.
Aynı hadîsi Ezrakî dahî
«Târîh-u Mekke» adlı eserinde rivayet etmiştir. Onun rivayetinde Hz. Ömer'in:
«İçlerinde senin bulunmadığın bir kavim arasında yaşamaktan Allah'a sığınırım.»
dediği bildirilmiştir.
Hacer-i Esved'i öpmenin
hikmeti meyânında, onun cennetten çıkma bir taş olduğu dahî söylenmiştir. Bu
hususta bir hadîs vardır.
Hâl böyle olunca onu
öpmek cennete ve cennet eserlerine îştiyâk ifâde eder.
Hikmetlerden biri de
Hacer-i Esved'in yeryüzünde Yemînullah olmasıdır.
İbni Abbâs (Radiyallahu
anh}'dan rivayet olunan bir hadîsde :
«Şüphesiz ki Hacer-i
Esved yeryüzünde Allah'ın yeminidir. Allah, onun vasıtasıyla bir adamın kardeşi
ile musafhada bulunması gibi kullarıyla musafaha edsr.» buyurulmuştur.
Bu mânâda başka hadisler
de rivayet olunmuştur.
Yeminin asıl mânâsı: Sağ
el, demekse de Allah Teâlâ hakkında bu kelime:
Muh İbni Taberî'nin
beyânına göre burada bir benzetme vardır.
Pâdişâhın huzuruna
girilince sağ elini öpmek âdet olduğu gibi, hacılar Kabe'ye varınca Hacer-i
Esved'i öpmeleri, pâdişâhın elini öpmeye benzetilmiştir.